Proverbs


ГодекIанаб гуреб, рагъдайин лъалев бахIарчи.
Не на аульской сходке, а в бою узнается храбрец.
"The warrior's bravery is seen on the battlefield, not in the village assembly."

ВатIан цIунун хварав чи хабалъ чIаго вукIуна.
Кто погиб защищая Родину, тот и в могиле жив.
"He who dies defending his homeland lives beyond the grave."

Ханжар цIулал бугони гIола, ракI маххул бугони.
И деревянного кинжала достаточно, если сердце железное.
"Even a wooden sword is enough, if the heart is iron."

Хвалчадул къвакIиялдаса къалмил тамахлъи бергьунеб.
Мягкость карандаша побеждает твердость сабли.
"The softness of the pen beats the hardness of the sabre."

Ракьалда тIадалдаса хиянатчиясе ракьул чохьониб жанибго лъикI.
Изменнику лучше оказаться в чреве земли, чем жить на земле.
"A traitor is better in the ground than on it."

БахIарчи кьалда хола, хIалихьат боснов хола.
Герой в бою погибает, трус - в постели.
"The brave man dies in battle, the coward - in bed."

КIицIул чи холаро.
Дважды человек не умирает.
"Man does not die twice."

Чуги чIвачIого, чиги чIвачIого хъала бахъуларо.
И коня не убив, и человека не убив, крепость не берется.
"Without killing any horses and without killing any men, the fortress is not captured."

Хунздерил чи гъорлъ гьечIого, хъала бахъуларо.
Если рядом нет хунзахца, крепость не берется.
"Without a Khunzan the fortress is not captured."

Хвалчада гурхIел гьечIеб, гуллида берал гьечIеб.
Сабля пощады не имеет, пуля глаз не имеет.
"The sabre has no mercy, the bullet has no eyes."

ГъалбацIалъ нахъе цIоко тола, гIадамас цIар тола.
После льва шкура остается, после человека - имя.
"A lion leaves its skin behind, a man - his name."

Чу рилълъадасан лъала, чи рагIудасан лъала.
Коня узнают по езде, человека - по словам.
"A horse is known by its gait, a man - by his words."

ЛъикIав чиясе цо рагIи, лъикIаб чодуе цо цIал.
Хорошему человеку одного слова достаточно, хорошему коню - один удар плетью.
"One word is enough for a good man, one lash of the whip is enough for a good horse."

Гуллица цо чи чIвала, мацIица нусго чи чIвала.
Пуля одного убивает, язык - сто человек.
"A bullet kills one person, the tongue - a hundred."

Цо чиясул бо гIоларо, цо гьецIоялъул си гIоларо.
Из одного человека войска не будет, из одного камня башни не будет.
"One man does not make an army; one stone does not make a tower."

Гьудул нусгоги дагьав, тушман цоги гIемерав.
Друзей и ста мало, врагов и одного - много.
"A hundred friends are not enough, one enemy is too many."

Гьудуласдаса хIинкъе, тушманасдаса хIинкъуге.
Друга бойся, а не врага.
"Be afraid of your friends, not your enemies."

Росулъ гьудул гьаве, нухда гьалмагъ ккве.
В ауле заимей друга, в дороге - товарища.
"Make friends in the village, and acquaintances on the road."

Алжан щвечIони, жужахI гIаги хIакъаб.
Если не суждено попасть в рай, то хоть ада не миновать.
"If one is not destined to go to heaven, don't pass up hell."

Вакъун алжаналъулдаса гIорцIун жужахIалъувго лъикI.
Чем голодным быть в раю, лучше быть сытым в аду.
"Better to be satiated in hell than hungry in heaven."

БетIергьанчиясда аскIоб гьведаса кетоги бергьунеб.
В присутствии хозяина и кошка победит собаку.
"When the master's away the cat beats the dog."

Рукъалъул кIалтIа хIелекоги багъула.
У своего дома и петух дерется.
"The cock also fights in its own home."

ХIалтIарасда лъала хинкIазул тIагIам.
Работавший знает вкус хинкала.
"The exhausted worker knows the taste of khinkal."

Наги тIутIги цадахъ хIалтIуларо.
Пчела и муха вместе не работают.
"The bee and the fly do not work together."

БоцIухъ гIумру бичуге, чадихъ намус бичуге.
За скот жизнь не продавай, за хлеб совесть не продавай.
"Don't sell your life for cattle, don't sell your honour for bread."

Мунги - хан, дунги - хан, чуязе хер лъица балеб?
И ты - хан, и я - хан, а лошадям сено кто даст?
"Both you and I are khans, but who will give hay to the horse?"

Киве аниги нуцалчиясе бертин, берталъе аниги мискинчиясе хIалтIи.
Куда бы нуцал не пошел, ему везде свадьба, а бедняку и на свадьбе - работа.
"Wherever a khan goes, it's a wedding, but even a wedding means work for a poor man."

Абурасе гуро яс йикIуней, ячарасейин.
Не тому достается девушка, кто засватает, а тому, кто женится.
"A girl belongs not to the one who proposes, but to the one who marries her.

МагIарда чан букIаго, чурун хьаг цIеда лъоге.
Пока еще дичь в горах, не ставь котел на огонь.
"While the wild game is still in the mountains, don't put the pot on the fire."

Риидал борохь бихьарав хасало гIарщикьа хIинкъула.
Летом змею видевший, зимой веревки боится.
"He who sees a snake in summer is afraid of a rope in winter."

БетIер бугони тIагъур камуларо, тIажу бугони рухьен камуларо.
Была бы голова, шапка найдется, были бы штаны, ремень найдется.
"If there is a head, a hat will be found; if there are pants, a belt will be found."

ГьетIараб тIилалъул битIараб рагIад букIунаро.
От кривой плаки прямой тени не получится.
"You won't get a straight shadow from a crooked stick."

Месед кьавуца кваналаро.
Золото не ржавеет.
"Gold does not rust."

ЦохIо квералъ хъат чIваларо.
Одной руки не хлопают.
"One hand does not clap."

Борхьил аздагьа гьабуге.
Не делай дракона из змеи.
"Don't make a dragon out of a snake."

ВатIан гьечIев чи - чед гьечIеб таргьа.
Человек без Родины - мешок без хлеба.
"A man without a homeland is a sack without bread."

Чаран къвакIула бацIцIанагIан, бахIарчияс къо хIехьола хIал цIикIкIанагIан.
От чистки сталь делается тверже, от перенесения тягот храбрец становится выносливее.
"Steel becomes stronger with cleaning, a brave man becomes stronger through adversity."

Я гIарцул чванта цIела, я салул гьвангвара цIела.
Или карман наполнится серебром, или череп набьется песком.
"Either the pocket becomes full of silver, or the skull becomes filled with sand."

ЦIурахинкIазулги лъикIаб букIунаро бо.
Упаси от войска, если оно даже из вареников.
"Armies are not good, even if they are made of dumplings." (?)

Надиршагьасул боял кутакал, чабхенал гьаризе магIарулал цIакъал.
У Надир-шаха войска хороши, набеги совершать аварцы хороши.
"Nadir Shah's troops are good, Avars are good at making raids."

[Home]